AI4SFS, het ELSA lab in Wageningen
Het ELSA Lab ‘AI for Sustainable Food Systems’ van Wageningen University & Research richt zich op de verantwoorde en betrouwbare ontwikkeling en toepassing van kunstmatige intelligentie (AI) in de agrofoodsector. Daarbij worden ethische, juridische en maatschappelijke aspecten vanaf het begin meegenomen in de ontwikkeling van AI. Door samen te werken met een brede groep betrokken partijen brengt het lab deze ELSA-principes in de praktijk.
Met ELSA Scans, onderzoek en gesprekken met betrokkenen levert het ELSA Lab zowel wetenschappelijke inzichten als praktische handvatten. Zo draagt het bij aan AI-innovaties die duurzaam en eerlijk zijn en op maatschappelijk draagvlak kunnen rekenen.
Waarom is ELSA belangrijk voor AI en datagedreven technologie?
Digitale innovaties zoals oogstrobots, AI-gebaseerde beslissingsondersteuning en autonome voertuigen (tractoren en drones) worden steeds vaker ingezet in de agrifood sector. Naast efficiëntie en productiviteitswinst beloven veel AI-innovaties ook een verbeterde duurzaamheid. Autonome wiedrobots en precisiespuittechnologie kunnen bijvoorbeeld helpen om het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen terug te dringen.
Maar onder welke omstandigheden dragen AI-innovaties daadwerkelijk bij aan duurzaamheid? En worden deze innovaties ontwikkeld en toegepast met voldoende aandacht voor ethische, juridische en maatschappelijke aspecten (ELSA)?
AI-systemen zijn afhankelijk van grote hoeveelheden data, vaak afkomstig van landbouwpercelen of het koopgedrag van consumenten. Dit roept vragen op over dataprivacy, juridische verantwoordelijkheid en onbedoelde effecten voor eindgebruikers. Het vroegtijdig integreren van ELSA-aspecten is essentieel voor een verantwoorde en duurzame ontwikkeling van AI in de agrifoodsector.
AI-innovaties en ELSA-uitdagingen
Autonome robots die onkruid wieden, gebruiken AI en camera’s om gewassen en onkruid te herkennen en onkruid automatisch te verwijderen. Dit kan het gebruik van chemische pesticiden sterk verminderen, wat beter is voor het milieu en de biodiversiteit. Tegelijkertijd roepen dit soort robots belangrijke vragen op. Wie is verantwoordelijk als er iets misgaat? Kunnen boeren de beslissingen van de AI begrijpen en erop vertrouwen? ELSA-onderzoek helpt deze vragen te beantwoorden door duidelijke verantwoordelijkheidsafspraken te stimuleren, AIsystemen transparanter te maken en boeren te betrekken bij het ontwerp en gebruik van de technologie. Dit ondersteunt zowel duurzame landbouw als verantwoorde innovatie.
AI wordt ook ingezet om het koopgedrag van consumenten te analyseren, bijvoorbeeld om voedselverspilling te verminderen of duurzamere voedselkeuzes te stimuleren. Deze systemen kunnen voedselketens efficiënter en milieuvriendelijker maken. Het gebruik van consumentendata roept echter ook zorgen op over privacy, eerlijkheid en transparantie. Mensen weten niet altijd hoe hun data wordt gebruikt of hoe AI hun keuzes beïnvloedt. ELSA-onderzoek bevordert de bescherming van privacy, duidelijke communicatie en meer controle voor gebruikers over hun data. Dit creëert kansen om AI in te zetten voor duurzaamheid, met respect voor consumentenrechten.
Lees verder over de AI innovaties die betrokken zijn bij het ELSA-onderzoek van WUR bij Innovaties.
