Waarom is ELSA belangrijk voor AI en data gedreven technologie?
Digitale innovaties zoals oogstrobots, AIgebaseerde beslissingsondersteuning en autonome voertuigen (tractoren en drones) worden steeds vaker ingezet in de agrifood sector. Naast efficiëntie en productiviteitswinst beloven veel AIinnovaties ook een verbeterde duurzaamheid. Zo kan een autonome robot die onkruid wiedt bijvoorbeeld leiden tot minder gebruik van pesticiden.
Maar onder welke omstandigheden dragen AIinnovaties daadwerkelijk bij aan duurzaamheid? En worden deze innovaties ontwikkeld en toegepast met voldoende aandacht voor ethische, juridische en maatschappelijke aspecten (ELSA)?
AIsystemen zijn afhankelijk van grote hoeveelheden data, vaak afkomstig van landbouwpercelen of het koopgedrag van consumenten. Dit roept vragen op over dataprivacy, juridische verantwoordelijkheid en onbedoelde effecten voor eindgebruikers. Het vroegtijdig integreren van ELSAaspecten is essentieel voor een verantwoorde en duurzame ontwikkeling van AI in de agrifoodsector.
Lees meer over het ELSA onderzoek in bij Over AI4SFS (AI for Sustainable Food Systems), het ELS lab van Wageningen University & Research.
AI innovaties en ELSA uitdagingen
Autonome robots die onkruid wieden, gebruiken AI en camera’s om gewassen en onkruid te herkennen en onkruid automatisch te verwijderen. Dit kan het gebruik van chemische pesticiden sterk verminderen, wat beter is voor het milieu en de biodiversiteit. Tegelijkertijd roepen dit soort robots belangrijke vragen op. Wie is verantwoordelijk als er iets misgaat? Kunnen boeren de beslissingen van de AI begrijpen en erop vertrouwen? ELSAonderzoek helpt deze vragen te beantwoorden door duidelijke verantwoordelijkheidsafspraken te stimuleren, AIsystemen transparanter te maken en boeren te betrekken bij het ontwerp en gebruik van de technologie. Dit ondersteunt zowel duurzame landbouw als verantwoorde innovatie.
AI wordt ook ingezet om het koopgedrag van consumenten te analyseren, bijvoorbeeld om voedselverspilling te verminderen of duurzamere voedselkeuzes te stimuleren. Deze systemen kunnen voedselketens efficiënter en milieuvriendelijker maken. Het gebruik van consumentendata roept echter ook zorgen op over privacy, eerlijkheid en transparantie. Mensen weten niet altijd hoe hun data wordt gebruikt of hoe AI hun keuzes beïnvloedt. ELSAonderzoek bevordert de bescherming van privacy, duidelijke communicatie en meer controle voor gebruikers over hun data. Dit creëert kansen om AI in te zetten voor duurzaamheid, met respect voor consumentenrechten.
Lees verder over de AI innovaties die betrokken zijn bij het ELSA onderzoek van WUR bij Innovaties.
Het ELSA lab in Wageningen
Het ELSA‑lab van Wageningen University & Research ontwikkelt, test en past een methodologie toe voor het (her)ontwerpen van AI, met als doel deze verantwoord en betrouwbaar te maken. Wij werken nauw samen met diverse commerciële en niet‑commerciële stakeholders en maatschappelijke vertegenwoordigers. Het ELSA‑onderzoek biedt inzicht in welke ELSA‑aspecten het meest relevant zijn binnen de agro‑foodsector (zie Publicaties). Er bestaat bijvoorbeeld vaak onduidelijkheid over wie eigenaar is van data, algoritmes en technologieën: de gebruiker of de ontwikkelaar. Heldere afspraken over data governance zijn nodig om vast te leggen wie zeggenschap heeft en wie toestemming geeft voor datagebruik. Hoewel bedrijven data juridisch mogen bezitten of gebruiken voor modeltraining, ligt de nadruk sterk op transparantie, toestemming en veilige omgang met data. Tegelijkertijd ontwikkelen de waarde en de rechten op data zich continu, waarbij toekomstige uitdagingen worden verwacht door toenemende complexiteit van databeheer en groeiend bewustzijn bij betrokkenen. Opschaling naar meerdere locaties of toepassingen vraagt daarom om robuuste, veilige en werkbare oplossingen voor datamanagement.
ELSA onderzoek naar dergelijke aspecten is bekend geworden waar het gaat om het bevorderen van verantwoorde en betrouwbare AI en digitalisering in agri-food via diverse nationale en EU-projecten (link).
Wil je een gesprek voeren met een ELSA-onderzoeker van Wageningen University & Research?
